Odszkodowania za represje, tzw. ustawa lutowa
Twój ojciec, matka, dziadek albo babcia byli więzieni lub skazani za działalność na rzecz niepodległej Polski? Pomagam rodzinom sprawdzić, czy przysługuje im odszkodowanie i zadośćuczynienie, i prowadzę taką sprawę od pierwszego dokumentu do orzeczenia sądu.
Czy to dotyczy Twojej rodziny
W wielu domach ta historia jest znana tylko z opowieści. Dziadek „siedział za politykę”. Ojciec wrócił z więzienia po kilku latach i niechętnie o tym mówił. Ktoś z rodziny został skazany przez sąd wojskowy, ktoś inny trafił do obozu. Często nie ma już nikogo, kto pamięta szczegóły, a w szufladzie leży jeden pożółkły dokument albo nie ma żadnego.
To wystarczy, żeby zacząć sprawdzać.
Ustawa z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, nazywana potocznie ustawą lutową, pozwala uznać takie orzeczenia za nieważne. Otwiera też drogę do dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Przykłady represji, z którymi zgłaszają się rodziny
- wyrok sądu wojskowego z lat 40. lub 50. za działalność w organizacji niepodległościowej albo za pomoc jej członkom
- pobyt w więzieniu lub areszcie w związku z taką działalnością
- osadzenie w obozie
- zatrzymanie i wywiezienie przez organy sowieckie
- internowanie w stanie wojennym
- śmierć bliskiej osoby w więzieniu albo wykonanie wyroku śmierci
Każdą historię trzeba sprawdzić osobno. O tym, czy ustawa ma zastosowanie, decydują konkretne dokumenty i okoliczności, a nie sama nazwa represji.
Kto może wystąpić o odszkodowanie
Z wnioskiem może wystąpić sama osoba represjonowana. Jeśli już nie żyje, ustawa przewiduje, że uprawnienie może przejść na jej najbliższych członków rodziny.
Krąg uprawnionych wynika z ustawy i zależy od sytuacji rodzinnej, dlatego ustalam go indywidualnie na początku sprawy. Jeśli szukasz informacji o dziadku lub babci, też napisz. Sprawdzę, kto w Twojej rodzinie może złożyć wniosek.
Jakie dokumenty pomagają
- wyrok lub inne orzeczenie, także w odpisie albo kserokopii
- dokumenty z Instytutu Pamięci Narodowej (IPN)
- akta sprawy karnej i akta więzienne
- zaświadczenia o pobycie w więzieniu lub obozie, świadectwa zwolnienia
- legitymacje, listy z więzienia, zdjęcia, spisane wspomnienia
- akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo
Nie masz żadnego z nich? To częsta sytuacja. Pomagam ustalić, gdzie szukać: w IPN, w archiwach sądowych i państwowych. Na początek wystarczy imię i nazwisko, przybliżona data urodzenia i to, co wiesz z rodzinnych opowieści.
Jak przebiega sprawa
Najpierw ustalamy, co się zachowało i co mówią dokumenty. Jeśli orzeczenie nie zostało dotąd uznane za nieważne, przygotowuję wniosek w tej sprawie. Kolejnym krokiem jest wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie.
O obu wnioskach rozstrzyga sąd, a nie urząd. Przygotowuję pisma, zgłaszam dowody i reprezentuję Cię w postępowaniu. Na bieżąco informuję, co się dzieje i czego sąd może jeszcze potrzebować.
Odległość nie jest przeszkodą
Sprawy z ustawy lutowej prowadzę dla klientów z całej Polski. Rozmowę możemy odbyć przez telefon lub online, dokumenty przesyłasz mailem albo pocztą. Osobom starszym pomagają zwykle dzieci lub wnuki i to z nimi często ustalam szczegóły, za zgodą osoby uprawnionej.
Na początku powiem Ci też, czy i kiedy Twoja obecność w sądzie będzie potrzebna.
Jak wygląda pierwszy krok
-
Piszesz lub dzwonisz i opowiadasz to, co wiesz. Wystarczy imię i nazwisko osoby represjonowanej, przybliżone daty i to, co zachowało się w rodzinnej pamięci.
-
Jeśli masz jakiekolwiek dokumenty, przesyłasz ich zdjęcia lub skany. Jeśli nie masz żadnych, ustalamy, gdzie ich szukać.
-
Umawiamy konsultację w kancelarii, przez telefon albo online. Konsultacja kosztuje 350 zł. Mówię na niej, czy widzę podstawy do wystąpienia z wnioskiem, kto w rodzinie może go złożyć i jakie są kolejne kroki.
-
Jeśli powierzysz mi sprawę, uzgadniamy wynagrodzenie, a koszt konsultacji odliczam od niego. Zbieram dokumenty, przygotowuję wnioski i reprezentuję Cię przed sądem.
Częste pytania
Osoba represjonowana już nie żyje. Czy rodzina może jeszcze wystąpić o odszkodowanie?
W wielu przypadkach tak. Ustawa przewiduje, że po śmierci osoby represjonowanej uprawnienie może przejść na jej najbliższych. To, kto dokładnie może złożyć wniosek, zależy od sytuacji rodzinnej, dlatego sprawdzam to na początku każdej sprawy.
Jestem wnukiem lub wnuczką osoby represjonowanej. Czy mogę coś zrobić?
Napisz. Ustalę, kto w Twojej rodzinie jest uprawniony do złożenia wniosku i w jaki sposób możesz w tej sprawie pomóc lub uczestniczyć. Nie w każdej sytuacji wniosek może złożyć bezpośrednio wnuk, dlatego wymaga to sprawdzenia.
Nie mamy wyroku ani żadnych dokumentów. Od czego zacząć?
Od tego, co wiesz. Imię, nazwisko, przybliżona data urodzenia i miejsce zamieszkania pozwalają rozpocząć poszukiwania w Instytucie Pamięci Narodowej oraz w archiwach. Pomagam przygotować zapytania i wnioski o udostępnienie dokumentów.
Minęło kilkadziesiąt lat. Czy sprawa nie jest przedawniona?
Sam upływ wielu lat od represji nie przekreśla sprawy. W przepisach są jednak terminy liczone od określonych zdarzeń w postępowaniu, dlatego nie warto odkładać sprawdzenia. Terminy w Twojej sprawie oceniam na konsultacji.
Ktoś z rodziny dostał już kiedyś odszkodowanie. Czy można wystąpić ponownie?
To zależy od tego, czego dotyczyło wcześniejsze postępowanie i co sąd wtedy rozstrzygnął. Żeby to ocenić, potrzebuję tamtego orzeczenia albo danych, które pozwolą je odnaleźć.
Mieszkam daleko od Tarnowa. Czy to przeszkoda?
Nie. Sprawy z ustawy lutowej prowadzę dla klientów z całej Polski. Rozmawiamy przez telefon lub online, a dokumenty przesyłasz mailem albo pocztą.
Ile kosztuje prowadzenie takiej sprawy?
Konsultacja kosztuje 350 zł. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, zanim ją podejmę, a koszt konsultacji odliczam od wynagrodzenia. Kwotę i zasady poznasz przed podpisaniem umowy.
Jaką kwotę można uzyskać?
Nie podaję kwot z góry. Sąd ocenia każdą sprawę osobno i bierze pod uwagę między innymi to, jak długo trwało pozbawienie wolności, w jakich warunkach i jakie miało skutki dla zdrowia i życia rodziny.
Opowiedz historię swojej rodziny
Nie musisz mieć kompletu dokumentów. Napisz, co wiesz, a sprawdzę, czy i komu w rodzinie przysługuje roszczenie.
Odpowiadam szybko, zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.